SARIOĞLAN İLÇESİ

İlçe Kaymakamı: Tugay KALKANLI             Tel. sant: 0 352 811 20 08
Belediye Başkanı:  Bekir AYYILDIRIM        Tel. sant: 0 352 811 20 14
İlçe Nüfusu: 27.801
Yüzölçümü km2:  599
İl Merkezine Uzaklığı: 61 km.

İlçenin Tarihi:

Osmanlı İmparatorluğu zamanında Pınarbaşı ilçesine bağlı küçük bir yerleşim merkezidir. Bünyan’ın ilçe oluşundan sonra Bünyan ilçesine bağlanmıştır.

01 Nisan 1960 tarihinde TBMM’nin İdari Sistemler Değişikliği hakkındaki yasa ile idari bakımından ilçe şeklini almıştır.

Sarıoğlan Kayseri iline 65 - Sivas iline 130 km uzaklıkta iki şehir arasında kalan bölgede çeşitli Türkmen boylarının bir araya gelerek 14. yüzyılda inşaa ettikleri bölgedeki en eski bir yerleşim yeridir. Çevredeki diğer mezra ve köylere göre tarihi oldukça eskilere dayanmaktadır. İlçe kesin olmamakla beraber 600 veya 650 yıllık bir tarihe sahiptir.

Osmanlı Devletinin (Tahrir) eski tapu kayıtları incelendiğinde 1530 yılında yaşadığımız bölgede Maraş sancağı Zülkadiriye Beyliği’ne bağlı olarak sadece Karahıdır' lı nahiyesi (eski adı ile Kara - Hayıt), Üzerlik eski adı ile Yüzerlik mezrası bu mezra Hınzırı ve Gömülgün nahiyesine bağlanan Sarıoğlan, Saru - oğlan ve Saru - oğlan Höyüğü olarak bölge haritası üzerinde yer almaktadır.

Köy olarak kayıtlara geçen Sarıoğlan çevredeki o yıllarda var olan ve kayıtlarda adlarına rastlanan diğer yerleşim yerlerindeki bugünkü köylerin adları mezra olarak, yani bir kaç evden ibaret bir yerleşim yeri olduğu vurgulanırken, Sarıoğlan'ın sayımın/vergi kayıtlarının yapıldığı 1530 yılında çeşitli cemaatlerden oluşan bir köy olduğu anlaşılmaktadır.

Kaynak: T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünün Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’nın 40 numaralı yayını ve Defteri Hakani Dizisi: IV de yer alan 998 Numaralı I. Selim ( Yavuz Sultan ) zamanında yapılan tasnifini kapsayan 'MUHASEBE-İ VİLAYET-İ DİYAR- İ BEKR VE ARAB VE ZÜ'L KADİRİYYE DEFTERİ (937/ 1530) adlı yayınının 134 ve 173. sayfalarında yer almaktadır.

Sarıoğlan halkı diğer Türkmen aşiretlerinin aksine göçerliği bırakıp, yerleşik yaşam düzenine geçmiş, o günün koşullarına göre modern bir Türkmen’ler gurubudur. Çünkü Oğuz ve Türkmen geleneklerinde, göçer olarak yaşamayı bırakan aşiretler, diğerleri tarafından ata geleneklerine, kültür ve yaşamlarına karşı, göçerliği bıraktıkları için dışlanmışlardır. Diğer taraftan Selçuklu ve Osmanlı Devleti zamanlarında, Anadolu'daki Türkleri yerleşik düzene geçirmek için devlet büyük gayret göstermişti. Bazı aşiretler ziraatçılığa / toprağı işlemeye merak etmiş, toprak sahibi olmayı isterlerken, kimiside yaz - kış dolaşarak yaşamlarını bağımsızca sürdürmek istemişlerdir.

Bir ömür boyu devlet düzenine karşı çıkarak, yaz- kış dolaşmanın bir yaşam olmadığını fark eden bazı aşiretler ve diğer bazı aşiretlerin içindeki ileriyi gören (iyi düşünen) kimseler, bir araya gelerek kendilerine göre köyler ve mezralar oluşturup yerleşmeye çalışmışlardır. İşte bunlardan biride Sarıoğlan ilçesinin halkını oluşturan ve çevresindeki diğer Türkmen boylarıdır.

Sarıoğlan ve çevresindeki ilçe ve köylerdeki halkının yapısı incelendiğinde, anlaşılacak ki burası bir kişiden oluşan tek sülâle uzantısına dayalı değil, çeşitli Oğuz boylarından Türkmen, Yörük ve Avşarların bir araya gelmesi ile oluşan bir mozaik oluşumudur. Kesdoğan çayının taşması sonucu 1948 yılında küçük sel baskını, 1950 yılında ise büyük sel baskınına uğrayan ilçe halkı, eski yerleşim yerini terk ederek bugünkü yerine gelip yerleşmişlerdir.

Coğrafi Yapı:


1929 yılında Haydarpaşa-Kars demiryolu ilçe içinden geçerek batı ve doğuya ulaşımı kolaylaştırmıştır. Demiryolu üzerine kurulan istasyon halkın büyük bir ihtiyacına cevap vermiştir. Sivas-Kayseri karayolu(D100) ilçenin yakınından geçmektedir. Sarıoğlan İlçesinin Kayseri’ye uzaklığı karayolundan 65 km.dir. Yol sürekli açıktır. İlçeyi Sivas-Kayseri karayoluna bağlayan dar ve yetersiz yol Karayolları tarafından yol genişletme çalışmaları yapılarak duble yol(bölünmüş yol) olarak yapılmıştır.
En uzak yerleşim yerleri , ilçe merkezine 25 km uzaklıkta bulunan Kızılpınar Köyü ve Alamettin Kasabasıdır. Merkez ; Çiftlik Kasabası 8 Km, Karaözü Kasabası ve Palas Kasabaları 11 km uzaklıktadır.

İlçe kuzeybatıdan Felahiye-Özvatan, doğuda Akkışla-Gemerek, güneyinde Bünyan, batıda Kocasinan İlçeleri ile çevrilmiş bulunmaktadır. Sarıoğlan ilçesinin toprakları çevresindeki düzlükler ve bunları kuşatan çıplak engebeli, sırt ve yamaçlardan meydana gelmektedir. Dağlar daha ziyade ufak toprak ve taş yığınlarının meydana getirdiği sıra halinde tepeleri andırır. Beştepeler, üçtepeler, hamburnu tepesi, kepirçe dağı, altıparmak tepeleri yüksektir. Yöreyi çevreleyen belli başlı dağlar şunlardır; Palas kasabası ile ilçe merkezi arasındaki Demirhan dağı, Sarıoğlan ilçesi’nin batısındaki Kuşaklı, Palas, Üzerlik, Ömerhacılı arasında Kocadağı, kuzeydoğuda Kepirçe dağı, Gaziler ile Özvatan ilçesi arasındaki Sultansekisi Dağı, Gaziler kasabası ile Çayıralan arasındaki Akdağ ve Keçikalesi dağları mevcuttur. En büyük dağ Keçikalesi olup, 1500 m. yüksekliğindedir.

İlçe merkezinde rakım 1148 m.dir. Türkiye’nin en büyük nehri olan Kızılırmak Karaözü kasabasından itibaren Sarıoğlan ilçe hudutlarına girer. Kale, Burunören, Üzerlik köyleri arasından geçerek ilçe sınırlarını terk eder. Kızılırmak üzerinde iki yerde geçit vardır. Birincisi; Şahruk Bey tarafından yaptırılan sekiz gözlü tarihi taş köprüdür. Köprü her türlü ulaşıma elverişlidir. İkincisi; Küpeli kasabası ve Üzerlik köyleri arasında yapılan demir direkler üzerine oturtulan köprüdür. Bu köprü de ulaşıma açıktır.

İlçenin bir diğer önemli akarsuyu Toros Dağlarından çıkıp Burunören köyü sınırlarında Kızılırmak nehrine dökülen Kesdoğan çayıdır. Çay üzerine bentler yapılarak arazinin sulanması sağlanmıştır. İlçe topraklarını ikiye bölen ve uzunluğu 45 km.yi bulan bu çay üzerinde dört tane köprü vardır. İlkbahar ve sonbahar aylarında fazla yağış alarak taşmaktadır. Bu kapsamda ilçemizin kuzeydoğusunda, Kesdoğan çayı üzerine kurulan Sarıoğlan Barajı sulama ve sel baskınlarını önleme amacıyla 1990 yılında inşaatına başlanılarak 2008 yılında bitirilmiştir. 31,2 metre yüksekliğinde, Gövde hacmi 3.225 hm3 toprak dolgu olan baraj 6.123 ha tarım arazisini sulamaktadır.

Sarıoğlan ilçesi 1948 ve 1950 yıllarında Kesdoğan çayının taşmasıyla sel baskınına uğramıştır. Eski yerleşim yerini terk eden ilçe sakinleri bugünkü yerine taşınmıştır. Eski yerleşim yeri ilçenin kuzeydoğusundadır.

Palas kasabasında bulunan Tuz Gölünün 2/3’ü tuz ile kaplıdır. Diğer kısımları bataklık ve çamurdur. Gölün alanı 29.6 km2’dir. Göl önceleri tuzla olarak kullanılmış, içerisinde sağlığa zararlı olan alçı mayası bulunduğundan kapatılmıştır.

İç Anadolu’da hüküm süren kara iklimi hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. Ortalama yağış 350-400 mm. olup, yağışın önemli kısmı ilkbahar ve kış aylarında düşmektedir. Bitki örtüsü; Kızılırmak boyunca küçük boylu bitki türü mevcuttur.

İdari Yapı:


İlçede 6 belediye, 16 mahalle,5 kasaba ve 18 köy vardır. En uzak köylerin ilçe merkezine uzaklığı 29 km.dir. (Kızılpınar ve Alamettin kasabası) Çiftlik kasabası merkeze 12 km. mesafededir. Palas ve Karaözü kasabaları 14 km.dir. Tatılı ve Üzerlik köyleri merkeze yakındır.

2000 Yılı Nüfus Sayımı sonuçlarına göre merkez nüfusu 5.222, kasaba ve köylerin nüfusu 26 605 olup, toplam nüfus 31 827’dir. Yıllık nüfus artış hızı şehir merkezinde binde 7.44, köylerde ise –4.07 olup, toplamda ise –2 nüfus azalması görülmektedir.

Belde ve Köyler:

*Alamettin Kasabası
*Çiftlik Kasabası
*Gaziler Kasabası
*Gölova Kasabası
*Karaözü Kasabası
********
*Burunören
*Düzencik
*Ebülhayır
*İğdeli
*Kadılı
*Kaleköy
*Karpınar
*Keklikoğlu
*Kızılpınar
*Muratbeyli
*Ömerhacılı
*Ömürlü
*Sofumahmut
*Tatılı
*Üzerlik
*Yahyalı
*Yerlikuyu
*Yıldırım

Ulaşım:

Sarıoğlan'a ulaşım Kayseri Sivas yolu üzerinde olması dolayısıyla Doğu garajından ve Otogardan kalkan şehirler arası otobüslerle sağlanabildiği gibi Kayseri Sivas arasında bağlantı kuran demiryolu vasıtası ile de yapılabilmektedir. Doğu Ekspresi, Güney Ekspresi ve Mavi Ekspres  ile günün belirli saatlerinde ulaşım imkanı vardır.

Ekonomik Yapı:

İlçe merkezi ile bütün köy ve kasabalarda halkın büyük çoğunluğu geçimini tarımdan temin etmektedir. Yağışların yetersizliği ve yeterli sulama suyunun bulunmaması nedeniyle ilçe genelinde hububat nadas sistemi uygulanmaktadır.

İlçe genel alanının 344.510 dekarı tarım arazisi olarak kullanılmakta olup, yaklaşık her yıl 205.000 dekara yakın kısmı ekilmektedir. Ekilen arazinin % 90’ını hububat ürünleri teşkil etmektedir. Hububat ürünleri içerisinde % 75’lik oranla buğday ilk sırayı alırken, arpa % 21’le ikinci sırayı almaktadır. Son yıllarda şeker pancarı tarımı artmış olup, 11.900 dekarda şeker pancarı tarımı yapılmaktadır. Ancak sulama suyunun yetersizliği hem maliyeti artırmakta hem de yeterli verim alınamamaktadır. Yemeklik baklagillerin ekimi 3.000 dekar civarında kalmaktadır. İlçede sebzecilik daha çok aile ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak yapılmaktadır. Karaözü ve Çiftlik kasabalarında meyvecilik mevcut olup, sulama suyunun mevcut olduğu köylerde de meyvecilik yapılmaktadır. İlçenin temel geçim kaynağı hububat tarımıdır. Yaklaşık 250.000 dekar çayırlık mevcut olup, mera ve çayırlıklardan yeterince yararlanılamamaktadır. Alamettin ve Gaziler kasabalarında 30.000 dekar civarında ormanlık alan mevcuttur.

13.500 adet büyükbaş (kültür ırk 5.500, melez 6.100, yerli 1.900) hayvan varlığının yaklaşık 7.600 adedi sağılmakta olup, ortalama günlük süt üretimi 76 tondur. Sağılan ineklerin % 68’i Merkez, Palas ve Çiftlik kasabalarında yer almaktadır. Akin, Muratbeyli, Düzencik, Sofumahmut, Tatılı, Üzerlik köyleri ve Alamettin kasabasında süt hayvancılığı önemli geçim kaynağı durumundadır. Besicilik Palas kasabası başta olmak üzere ilçede yaygın olup, 3.500 baş besi yapılmaktadır. Et üretimi yıllık yaklaşık 875 tondur. 25.600 adet küçükbaş, 55.000 adet kümes hayvanı, 106 adet at, 11 adet katır, 403 adet eşek ve 1000 adet arı kovanı mevcuttur. İlçe merkezinde 1 adet un fabrikası mevcut olup, çalışmamaktadır. İlçe merkezinde Ziraat Bankası ve Şekerbank şubesi bulunmaktadır. Fuar, sergi ve panayır bulunmamaktadır. İlçemizde 24.04.1995 tarihinden itibaren Köylere Hizmet Götürme Birliği bünyesinde süt toplama merkezi faaliyetlerine başlanılmıştır. Günlük kapasite 20 tondur. Bu sayede sütlerdeki brusella hastalığını kontrol etme imkanı da doğmuştur.

İlçemizde küçük bir sanayi (elektrikçi, kaynakçı, oto boyacı, motor tamircisi) bulunmaktadır. Ayrıca ilçede hububat, baklagiller, un, kepek, küspe, yem alım satımı ile beyaz eşya ve mobilyacılık ticaretiyle uğraşan esnaf bulunmaktadır.

Sosyal Yapı:


İlçe merkezinde genellikle konutlar tek katlı bahçeli olmakla beraber Resmi binalar dışında çok az miktarda çoğunluğu yurtdışındaki işçilerin yaptırmış olduğu betonarme binalar mevcuttur. Diğerleri yığma tipi binalardır. Merkezde sosyal konutların yapıldığına da rastlanmaktadır. Toplu konut kooperatifinin faaliyeti devam etmektedir. İlçeye bağlı mezra- oba yoktur. İlçe merkezinde otel yoktur. Yeni yapılan öğretmenevi bu alandaki boşluğu doldurmaktadır.

İlçede 20 ve 45 yaş grubu arasında işsizlik çoktur. Muhtelif yerlerde istihdam eden yeterince kişi yoktur.


Yıllara göre Sarıoğlan merkez ve kırsal kesimin nüfusu.

Yıl       Toplam     Şehir   Kır
1965   18.871 2.818 16.053
1970 20.059 3.074 16.985
1975 22.685 3.245 19.440
1980 24.632 3.504 21.128
1985 26.444 4.046 22.398
1990 23.215 4.869 18.346
2000 27.801 5.245 22.556
2007 17.491 3.569 13.922
2008 18.844 3.452 15.392
2009 18.138 3.409 14.729
2010 16.436 3.270 13.166
2011 15.892 3.202 12.690

Eğitim ve Kültür Durumu:


İlçe gelinde okuma ve yazma oranı %95 dir. Okullaşma oranı %99’dır. 2007 yılında ilçe merkezinde atıl durumda bulunan eski Cumhuriyet İlköğretim Okulu Kayseri Valiliği’mizce tadilat yaptırılarak İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne Etüd Merkezi olarak tahsis edilmiş olup, Sarıoğlan Etüd Merkezi’nde hafta sonları 08:30 – 12:30 saatleri arasında ilçemize bağlı köy ve kasaba öğrencilerine, 13:00-17:00 saatleri arasında ilçe merkezinde bulunan ilköğretim okulu öğrencilerine dershane hizmeti verilmektedir.

İlçe genelinde taşımalı ilköğretim uygulaması yapılmaktadır. Taşımalı İlköğretim Uygulamasında 15 köy öğrencisi 4 taşıma merkezine (ilköğretim okuluna) taşınmaktadır. Taşıma merkezi okullarında taşınan öğrencilerin tamamına sıcak yemek verilmektedir.

İlçe merkezi ve köylerinde; 4 adet lise, 5 adet 8 sınıflı ilköğretim okulu, 2 adet 5 sınıflı ilköğretim okulu ve 2 adet birleştirilmiş ilköğretim okulu mevcuttur. Bu okullardan 8’inde okul öncesi sınıf(anasınıfı) mevcuttur.

İlçede önceden çocuk kütüphanesi olarak açılan daha sonra Halk kütüphanesine çevrilen kütüphane mevcuttur. İlçemizin Şenyurt Mahallesi Güven Caddesi üzerinde mülkiyeti İl Özel İdare Müdürlüğü’ne ait binada kütüphane faaliyetleri yürütülmektedir. İlçe merkezinde spor sahası mevcut olup, halkın hizmetine sunulmuştur.

Kaynaklar: Kayseri Valiliği
                 Sarıoğlan Kaymakamlığı
                 Sarıoğlan Belediyesi
                 Sarıoğlan Kayseri Wikipedi

BÜNYAN İLÇESİ

İlçe Kaymakamı:  Turgut GÜLEN                Tel. sant: 0 352 712 10 15

Belediye Başkanı: Selahattin METİN           Tel. sant: 0 352 712 10 40

İlçe Nüfusu: 12510

Yüzölçümü km2:  1358

İl Merkezine Uzaklığı: 41 km.

İlçenin Tarihi:

İlçe yakınlarında ve bağlı köylerde mevcut mağaralar ve kalıntılardan, bu yöre yerleşiminin M.Ö.4000-1200 yıllarında Etiler’e kadar dayandığı anlaşılmaktadır. Bu yöre İran, Asur, Kapadokya ve Roma Kültürlerini yaşamış, Anadolu Selçuklu Devleti ile Türkleşmiştir.

Bölgedeki tarihi eserler Selçuklular zamanından kalmıştır. Bu eserler Merkez ve Büyük Bürüngüz Köyündeki camilerle, Sultanhanı ve Karadayı Köylerindeki kervansaraylardır. Bölge 1515 tarihinde Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı Devleti topraklarına katılmıştır.

Önceleri “Sarımsaklı Karyesi” adını taşıyan ilçe, 1895 yılında Pınarbaşı ilçesinden ayrılarak “Bünyan-ı Hamit” adıyla ilçe olmuştur. “Bünyan” Arapça’da “yapı” anlamına gelmekte olup, “Bünyan-ı Hamit” de “Hamid’in Yapısı” anlamındadır.

1908 yılında Meşrutiyetin ilanı ile Abdülhamit tahtan indirilince ilçenin isminden “Hamit” kelimesi kaldırılmış, isim Bünyan olarak kalmıştır. Bünyan ilçe olmadan Sivas ilinin Pınarbaşı (Aziziye) ilçesine bağlı iken, 1908 yılında müstakil ilçe olmuştur. 1912 yılında Sivas ilinden ayrılarak Kayseri iline bağlanmıştır.

Coğrafi Yapı:

Bünyan İç Anadolu Bölgesi’nin yukarı Kızılırmak bölümünde Kayseri’ye bağlı bir ilçedir. Kayseri’nin 40 km kuzey doğusundadır. Yüz ölçümü 1306 km2 dir. Yedi kasabası ve yirmi dört köyü vardır.

Bünyan ilçesi, doğuda Pınarbaşı, güneyde Tomarza, batıda Kayseri, kuzeyde Sarıoğlan ve Akkışla ilçeleriyle çevrilidir. İlçe merkezinin nüfusu, 11.974 olup kasaba ve köyleriyle birlikte 30.971 kişidir.

Erciyes Dağı’nın 40 km kuzeydoğusunda, 35,52 boylam ve 38,55 enlemi üzerinde 1900 rakımlı Koramaz Dağı’nın kuzey eteğinde deniz seviyesinden 1348 m yükseklikteki bir mevki de kurulmuştur.

Sivas - Kayseri Demiryolu İlçeye bağlı Büyüktuzhisar Kasabası'ndan geçmektedir.

İlçeye ulaşım eski Kayseri - Malatya Karayolundan sağlanmaktadır.

İKLİMİ

İlçede karasal iklim hüküm sürer. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı geçer. Yağmurlar en çok Nisan-Mayıs ve Ekim aylarında olur, kar ise Aralık, Ocak-Şubat aylarında yağar.

Yıllık yağış tutarı 35 cm dir. Yağışlar genellikle batıdan gelir. Yıllık ortalama sıcaklık 10 santigrat derece civarındadır.

Gece ile gündüz arasındaki ısı farkı çok fazladır. Kışları kuzeyden poyraz, yazları doğudan karayel, güneyden lodos, en çok esen rüzgarlardır.

İlçe merkezinde daha çok doğudan batıya “ Boğaz Yeli ” denen soğuk rüzgar eser.

BİTKİ ÖRTÜSÜ

Tabii bitki örtüsü içinde stepler önemli yer tutar. Stepler hem yağış azlığına hem de su kaybına yol açan uzun yaz kuraklığında ilkbahar ortalarından yaz başlarına kadar yeşilliğini muhafaza eder. Yaz ortalarına doğru bitkilerde sararmalar başlayarak yavaş yavaş kaybolur.

Bünyan’ da ormanlık, koruluk yoktur. Koramaz Dağları’nın kolları üzerinde yabani armut ağaçları ile Kahveci Köyü’ne ait Eğriyıl Tepeleri’nde çok küçük miktarda meşelik vardır. Ayrıca dağlarda kendiliğinden biten bodur çalılıklara ve keven bitkisine rastlamak mümkündür.

Son yıllarda ilçe merkezinde su boylarında ve sulanabilen arazilerde kavak ve söğüt ağaçları dikilmeye başlanmıştır. İlçe halkı bu sahaya ilgi göstermektedir. Bünyan ve köylerindeki bahçelerde çeşitli meyve ağaçları vardır. Bu ağaçlar içinde elma ve kayısı önemlidir.

Üzüm bağları içerisinde en önemli olanlar, merkezdeki Şeşe ile Karakaya ve Karahıdır Köyleri’ndeki bağlardır. Bağcılık son yıllarda gerekli ilgiyi görmediği için gerilemiştir.

YÜZEY ŞEKİLLERİ

Arazisi umumiyetle kuzeybatıda, kuzeydoğu,güneybatı istikametinde uzanan Kızılırmak nehri vadisine karşı, yer yer dik ve sarp, yer yer hafif meyilli tatlı sırtlardan ibarettir.

Belli başlı engebelerinden, güneybatı boyunca uzanan 1900 rakımlı Koramaz Dağları vardır. Bu dağların Güllüce ve Yeni Süksün Kasabaları’na doğru uzanan parçaları, Mercimek, Alımpınarı, Ayvasıl, Turnadağı, Tepetarla ve Anadut adlarını alır.

Koramaz Dağları, Erciyes Dağı’nın 15 km kuzey doğusundan başlayarak Uzunyayla’ya kadar 60 km boyunca uzanan sıradağlardır. Bu dağların batı bölümüne Koramaz Dağı ( 1900 m ), orta bölümüne Çeksorot Dağı ( 1950 m ), doğu bölümüne de Hınzır Dağı ( 2623 m ) denilmektedir. Bu sıradağlar yalnız iki yerde geçit vermektedir. Bu geçitlerin birincisi ilçe sınırları dahilinde Hazarşah Köyü yakınlarında, öbür geçit ise Hınzır Dağı’nın batısındadır.

AKARSULARI

Sarımsaklı Suyu : Türkiye ‘de akarsu rejimleri bakımından “yalnız gür kaynaklardan beslenen akarsulara “ verilen önemli bir örnektir. Bünyan’ ın 3 km güneydoğusundaki Göztepe denilen dağdan kaynağını alır. Kaynaktaki adı Pınarbaşı suyudur. Bu suyun kasaba içinde yaklaşık 80 m yükseklikteki çağlayandan düşüşü sırasında, üzerinde kurulan hidroelektrik santrali ile 1000 KW gücünde elektrik elde edilir.

Su kasaba içinde doğudan gelen Bük Suyu ( Boğaz Suyu ) ile birleşerek batıya doğru yönelir. Kayseri ovasına açılan vadisinde Sarımsaklı Barajı’nı doldurduktan sonra Kayseri şehir merkezinin kuzeyinden batıya doğru akarak Boğaz Köprü’ye ulaşır, burada Karasu ile birleşerek Beğdeğirmeni Köyü yakınlarında Kızılırmak’ a karışır.

Sarımsaklı Suyu’nun yağış alanı 2300 km den çok olup, ortalama akımı 4.988 m/sn dir. Azami akımı 20.0 m/sn, asgari akımı 1.80 m/sn, seviyesi 58 cm, yaklaşık boyu 90 km dir.

Bünyan şehir merkezi içme suyu ihtiyacını karşılar, ayrıca Bünyan’ daki bahçelerin ve bazı tarlaların sulanmasında da kullanılır.

Taçın Suyu: Bünyan’ ın kuzeydoğusunda Topsöğüt Köyü ( Taçın ) yakınlarından doğup, güneye yönelerek Zamantı Irmağı’na karışır.

Bu akarsuların dışında kalan küçük akarsular şunlardır : Kahveci Suyu, Elbaşı Suyu, Samağır Suyu, Girveli Suyu ( Öz ).

GÖLLER ve PINARLAR

Tuz Gölü : Tuzhisar Kasabası yakınındadır. Çevresindeki ufak dere sularıyla yağmur sularının birikintilerinden meydana gelmiştir. Arazinin çoğunun çorak ve tuzlu olmasından yazın kuruyan gölün etrafında bol miktarda tuz tabakası birikmektedir. Gölün boyu 8 km, eni 4 km dir. Gölün büyük bir bölümü Sarıoğlan İlçesi sınırlarındadır.

Daha önceleri gölden tuz elde edilmekte iken, tuzun acı olması nedeniyle bu işten vazgeçilmiştir.

İlçe Merkezindeki Pınarlar :

1- Çepil suyu Camiikebir Mahallesi

2- Kayapınar Hal’in giriş kısmında

3- Üç gözlü Hal’in alt kısmında

4- Hacı Ali’nin pınar Bünteks

5- Büngüldek Şahsenem’in başlangıcında

6- Çifte çeşme Bayramlı

YAYLALARI

Bünyan İlçesi’nin genel görünümünde yaylalar birinci sırayı alır. İlçe merkezinde ve bağlı köylerindeki yaylalarda hayvancılık yapılır.

Merkez sınırları içerisinde Koramaz Dağları silsilesinde yer alan yaylaların en önemlileri şunlardır: Çiçekli, Başınyayla, Çalapverdi, İsril, Balkaya, Fakılar ve Eğriyıl’dır.

İdari Yapı:

Bünyan İlçe’si, Merkez ve Elbaşı Bucağı ile bağlı köylerden oluşmaktadır. Merkeze bağlı köy sayısı 19, Elbaşı Bucağına bağlı köy sayısı 7 olmak üzere 26 köy mevcuttur.

Merkeze bağlı B.Tuzhisar Köyü 1963 yılında, Akmescit, Karakaya ve Y.Süksün Köyleri 1989 yılında Elbaşı ve Koyunabdal Köyleri 1992 yılında, B.Bürüngüz ve Güllüce Köyleri de 1998 yılında belediye olmuştur.

Ayrıca ilçe merkezinde 14 mahalle, B.Tuzhisar Beldesinde 3 Mahalle, Karakaya Beldesinde 3 Mahalle, Koyunaptal Beldesinde 3 Mahalle, Yeni Süksün Beldesinde 2 Mahalle, Akmescit Beldesinde 2 Mahalle, Elbaşı Beldesinde 2 Mahalle, B.Bürüngüz Beldesinde 1 Mahalle ve Güllüce’de 1 Mahalle olmak üzere toplam 31 mahalleden oluşmuştur. 26 Köy olmak üzere 57 muhtarlık mevcuttur.

2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçlarına göre İlçe merkezi nüfusu 12.510 kişi, köyler nüfusu 27.032 kişi, genel toplam ise 39.542 kişidir. Kadın sayısı erkek sayısından fazladır. Nüfus göçler nedeniyle son yıllarda azalma eğilimine girmiştir. Yıllık nüfus artış hızı şehir merkezinde binde -8.74, köylerde ise –7.72 olup, toplamda ise –8.04 nüfus azalması görülmektedir.

Belde Ve Köyler:

*Akmescit

*Büyük Tuzhisar

*Elbaşı

*Güllüce

*Karakaya

*Koyunabdal

*Yeni Süksün

************

*Ağcalı

*Akçatı

*Asmakaya

*Burhaniye

*Dağardı

*Ekinciler

*Emirören

*Girveli

*Hazarşah

*İğdecik

*Kahveci

*Karacaören

*Karadayı

*Karahıdır

*Kardeşler

*Köprübaşı

*Kösehacılı

*Musaşeyh

*Samağır

*Sıvgın

*Sultanhanı

*Topsöğüt

*Yağmurbey

*Yünören

Ulaşım Bilgisi

Kayseri merkeze 41 km uzaklıkta olan ilçemizde ulaşım belediye Otobüsleri ve kooperatif araçları ile sağlanmaktadır. Araçlar Kayseri de Doğu Garajı' ndan  ve eski Talas Durağı karşısı, Seyit Burhanettin Mezarlığı yanından hareket eder. Bağlı beldeler ve köylerle olan ulaşım da her belediye ve köylerin araçları ile sağlanmaktadır.

Ekonomik Yapı:

İlçedeki belli başlı ekonomik uğraş; tarım, hayvancılık, mevsimlik inşaat işçiliği ve halıcılıktır.Tarla tarımı, en temel uğraş olup, sadece hayvancılıkla geçinen yerleşim birimi bulunmamaktadır. Tarım ve hayvancılıkta verim, arzu edilen ölçüde değildir.

Halıcılık; İlçe Merkezi ve bağlılarında, ailelerin çoğunluğu için, getirisi az da olsa ekonomik nedenlerden dolayı yerini korumakla birlikte, özellikle son yıllarda önemi ve etkisini sürekli olarak azalan bir konumdadır. 

İlçenin, yurt içinde ve yurt dışında adının duyulmasına sebep olan Bünyan Halıcılığı’nın, bu ekonomik şartlarda, makine halıları ile rekabet etmesi günden güne zorlaşmaktadır. Halıcılıktaki olumsuz gelişmeler, Sümerbank Yünlü Dokuma Sanayi A.Ş’ nin özelleştirilmesi ve Kayseri - Malatya Yolu’nun Bünyan  Merkezi’ne uğramadan geçen yeni güzergahı gibi  etkenler İlçe ekonomisini olumsuz yönde etkilemiş, gerek istihdam alanında, gerekse halkın gelir düzeyinde büyük ölçüde gerilemeye neden olmuştur. 

Gelir seviyesinin düşmesi ve yaşanan diğer ekonomik sıkıntıların sonucunda meydana gelen göçler, İlçenin nüfusunun azalmasına neden olmaktadır. 

TARIM VE HAYVANCILIK

İlçede, tarım arazisinin kullanılışı şöyledir:Toplam ekilebilir arazi; 541.608 dekar, nadasa bırakılan arazi; 147.310 dekar, sulanabilir arazi; 65.853 dekar ve sulanmayan ekilen arazi; 328.435 dekar.

Arazinin büyük bir bölümünde, buğday, arpa, yulaf ve çavdar ekimi yapılmaktadır. Son yıllarda silajlık mısır ve şeker pancarı ekimi yapılmaya başlanmıştır. 

İlçede hayvancılığa dayalı, büyük sayılabilecek 3 tesis bulunmaktadır. 1. tesis, C.C.T. Şirketine ait olup, Şirketin 1.000 büyükbaş kapasiteli tesisinde halen, 260 büyükbaş hayvan bulunmaktadır. 2. şirket ise İlker HOROZ adına ruhsatlı bulunan 300 büyükbaş kapasiteli besi hayvanı tesisidir. 3. Tesis ise; 2011 yılında ilçemizde kurulan  Plato Entegre Hayvancılık ve Tarım Sanayi Ticaret A.Ş olup, 1.000  büyük baş hayvanla faaliyete geçmiştir.

Son zamanlarda besi hayvancılığına ilgi artmıştır. Bu türlü girişimler devlet tarafından da desteklenmektedir.  

HALICILIK 

İlçe, halısıyla ün yapmış ve geçmişte gelirinin büyük çoğunluğunu halıcılıktan sağlamış olmasına rağmen halıcılık,  günümüzde çeşitli nedenlerle (kalitesiz ip, vasıfsız işçi, kalitesiz dokuma gibi)  rantabıl olmaktan çıkmıştır. İlçenin gelir kaynaklarının en başında yer alması gereken halıcılığın canlanması için; -Bünyan Halısında standart ve patent çalışmalarının yapılması, ip, boya, dokuma ve santimetre kareye düşen ilmek sayısı ile yöreye has modellerin belirlenmesi yönüne gidilmesi,      

-El halısı üretiminin tekstil sektörü kapsamından çıkartılarak, el sanatları sektörüne dahil edilmek suretiyle  yeniden belirlenmesi,

-İşletmelerin,  en az 10 ar kişilik  istihdam sağlayan işletmeler haline getirilerek KOBİ  statüsüne    kavuşturulması, 

-İşletmeler tarafından kurulacak bir kooperatif vasıtasıyla, tespit edilen standartlarda ip üretilmesine yönelik boyahane  çalışmalarının yapılması,

-İlçede kurulacak işletmelerin,  örgüt çatısı altında toplanmasını sağlayarak, halıdaki kalitenin artırılması ve böylelikle daha kolay pazar oluşturulması gereklidir.

               

SANAYİ VE TİCARET 

İlçe Merkezi’nde; Bünsa, Bünteks ve Bünyan Gıda isimlerini taşıyan küçük sanayi kuruluşları bulunmakta, ancak buralar yeterli istihdamı sağlayamadığı için, iş  gücünün bir   bölümü, günlük  geliş  gidiş yapmak suretiyle,  Kayseri’de  çalışma  imkanı bulabilmektedir.

Özellikle yaz döneminde, inşaat sektöründe çalışmak için, büyük şehirlere yoğun iş gücü göçü olmaktadır. Sürekli ve dönemsel işsizlik, hali hazırda İlçenin en büyük sorunu olarak görülmektedir. İlçe genelinde organize sanayi bölgesi ve küçük sanayi sitesi bulunmamaktadır. İlçede, Ziraat Bankası ve Denizbank bulunmaktadır.

Pazar günleri İlçe Merkezi’nde kurulan hayvan pazarı, hem ilçe ekonomisini olumlu yönde etkilemekte, hem de hayvancılığı teşvik etmektedir.

Sosyal Yapı:

İlçe eğitime düşkün bir yapıya sahip olup, çok yaşlıların dışında okuma yazma bilmeyen yok gibidir. Okuma yazma oranı %99’dur. İlçe genelindeki tüm okullarda “Tekli Eğitim” yapılmaktadır.

İlçe merkez ve köylerdeki konutlar eskiden birbirine yanaşık ve toprak örtülü olarak yapılmış olup, halen mevcutları vardır. Yeni yapılan binalar ise betonarme ve çatılı olarak yapılmaktadır. Tarihi değeri olan ve konak tabir edilen bina vardır ve sahipleri tarafından konut olarak kullanılmaktadır. Yerleşim merkez ve köylerde toplu bir görünüme sahiptir.

Mezra şeklinde dağınıklık yok denecek kadar azdır. Sadece Koyunabdal Kasabasında mezra bulunmaktadır. İlçe merkezinde ve Karahıdır köyünde birkaç çiftlik yerleşimi vardır. Toplu yerleşim dolayısıyla devlet hizmetleri rahat götürülebilmektedir.

Bünyan merkez ve köyleri eskiden beri devlet dairelerinde devlet-halk ilişkilerini üst seviyede yürütmektedir. Vatandaş devlet dairelerine rahatlıkla girip işini yapabilme, gerekli bilgiyi alma alışkanlığına sahiptir. Vatandaş istek ve ihtiyaçlarının giderilmesinde takipçi ve sonuçlandırıcı bir yapıya sahiptir.

Ayrıca Sultanhanı, Karadayı ve B.Bürüngüz Köylerinde Selçuklulardan kalma tarihi binalar ve kervansaraylar mevcuttur.

İlçe merkezi ile bağlı yerleşim yerlerinde hiçbir eğlence merkezi yoktur. Ancak Bünyan Belediye Başkanlığının kurmuş olduğu Alabalık Üretme Çiftliği, Sarımsaklı Çayı’nın kaynağı olan Pınarbaşı mevkii ile Özden Gıda A.Ş.’nin kurmuş olduğu Mersin Önü mevkiinde Kayseri-Malatya karayolu üzerindeki çiftliği mesire yeri olarak ilçe halkının ve dışarıdan gelen misafirlerin ilgisini çekmekte, azda olsa vatandaşın eğlence ihtiyacına cevap verebilecek kapasiteye sahiptir.

Eğitim Ve Öğretim:

İlçe, eğitime düşkün bir yapıya sahip olup, çok yaşlıların dışında okuma yazma bilmeyen yok gibidir. Okuma yazma oranı % 99 dur.Yeni eğitim sistemi gereğince, okul dönüşümleri yapılmıştır. İlçe genelinde; 25 ilkokul, 15 ortaokul ve 8  lise bulunmaktadır. Ayrıca 1 müstakil anaokulu,  okullar bünyesinde de 18 anasınıfı bulunmaktadır. Namık Kemal Ortaokulu bünyesinde, 1  özel eğitim sınıfı vardır.

Liselerin bulunduğu yerler; 6 merkez, 1 B.Tuzhisar, 1 Akmescit

Ortaokulların bulunduğu yerler; 3 merkez, 7 kasabalarda ve 5 köylerde (Yünören, Ekinciler, Köprübaşı, Karadayı, Topsöğüt)

İlkokulların bulunduğu yerler; 3 merkez, 8 kasabalarda ve  14 köylerde (Ağcalı, Burhaniye, Ekinciler, Hazarşah, İğdecik, Kahveci, Karadayı, Karahıdır, Köprübaşı, Samağır, Sıvgın, Sultanhanı, Topsöğüt, Yünören)

Kardeşler ve Akçatı Köyleri’nde bulunan okullar, öğrenci azlığından dolayı kapalıdır.

İlköğretim öğrencilerinin taşıma ihalesi yapılmış olup, 160 öğrenci taşınmaktadır. Ortaöğretim öğrencilerinin taşıma  ihalesi henüz yapılmamıştır.

İlkokula giden öğrenci sayısı 2072, ortaokula giden öğrenci sayısı 2076, liseye giden öğrenci sayısı  2093 ve okul öncesi öğrenci sayısı 301  olmak üzere, toplam  öğrenci sayısı   6542’dir.

İlkokullardaki öğretmen sayısı 145, ortaokullardaki öğretmen sayısı 106 ve  liselerdeki öğretmen sayısı 186 olmak üzere, toplam 437 kadrolu öğretmen bulunmaktadır. Ayrıca 38 ücretli öğretmen çalıştırılmaktadır.

İlçe Merkezinde; Naci Baydemir İmam-Hatip Lisesi bünyesinde Din Öğretimi Genel Müdürlüğüne bağlı 75 yatak kapasiteli Devlet Parasız Yatılı Erkek Öğrenci Pansiyonu ve 72 ile 62 yatak kapasiteli 2 Özel Erkek Öğrenci Yurdu ve 65 ile 16 yatak kapasiteli 2 Özel Kız Öğrenci Yurdu olmak üzere 5 yurt bulunmaktadır. Bu yurtların toplam yatak kapasitesi 290 dır.   

Bünyan'da Turizm:

Kayseri İl merkezine yakınlığı nedeniyle günübirlik turizm için önemli potansiyel olduğundan değerlendirilmektedir. Sarımsaklı Suyu’nun çıkış yeri olan Pınarbaşı Mevkii, Kayabaşı, Kayaaltı, Sarımsaklı Vadisi gibi özellikleri nedeniyle mesire amaçlı turizme uygundur.

Ayrıca, Kayabaşı Mağaraları, Samağır Köyü’ndeki Mağaralar, Doğanlar Mahallesi’ndeki Şammaspir Kilisesi, İlhanlılar dönemine ait Cami-i Kebir, Kayseri - Sivas Karayolu’nun 47 nci kilometresi Sultanhanı Köyü’nde bulunan Sultan Hanı, Karadayı Köyü’nde bulunan Karatay Hanı, Dulkadiroğlu Beyliği dönemine ait Samağır Köyü’nde bulunan Abdurrahman Gazi Türbesi, Karakaya Kasabası’nda bulunan Seyit Halil Türbesi, Osmanlılar dönemine ait Yenice Mahallesi’ndeki Papaz Çeşmesi, Büyük Bürüngüz Köyündeki Daniş Ali Bey Camii, Çeşmesi ve Yazıcı Çeşmesi gibi tarih abidesi eserlerle doludur.

Bünyan turizm alanları tarihi, jeomorfolojik yapı, halıcılık ve doğal güzellik yönünden zengin bir yapıya sahip olmasına rağmen iyi tanıtım yapılamadığından yeterli seviyede turizm faaliyetleri gerçekleşmemiştir. Ancak Kayseri İl Merkezine yakın olduğundan (40 km) günübirlik turizm için önemli potansiyel olduğundan Pınarbaşı mevkii, Kayabaşı, Kayaaltı, Sarımsaklı Vadisi gibi özellikleri nedeniyle mesire amaçlı turizm yapılmaktadır

(Not: Kayseri Valiliği ve Bünyan Kaymakamlığı Sitesinden Alınmıştır)